Stare
Miasto
w obrębie Plant (zał. 1820-30 na miejscu średniowiecznych obwarowań wyburzonych
w latach 1810-14) zachowało średniowieczny plan, którego centrum jest
Rynek Główny. W pd.- zach. części Rynku Wieża Ratuszowa(po
1383r.) zwieńczona barokowym hełmem (1784r.).
Na środku Sukiennice
- gotyckie kramy (1342-92r.) z pozostałościami z 2 poł. XIII w., przekształcone
w stylu renesansowym (1556-60r., Santi Gucci), przebudowane - podcienia neogotyckie i ryzality (1879r., T. Pryliński przy współudziale J. Matejki).
Mieści się w nich obecnie m.in. oddział Muzeum Narodowego.
Przed Sukiennicami pomnik Adama Mickiewicza
(1898r., T. Rygier) zniszczony przez hitlerowców, zrekonstruowany 1955.
W pd.-wsch. narożniku Rynku kościół Św. Wojciecha
kamienny, romański (XI/XII w.) z nadbudowaną wczesnobarokową kopułą (1611r.) i barokowymi zakrystią i kaplicą (1711, 1778r.).
Rynek Główny 20, pałac Zbaraskich
scalony ze starszych kamienic, z fasadą barokowo - klasycystyczną (1777-83r.).
Krużganek 3-skrzydłowy, arkadowy, późnorenesansowy (1620-31). Pod nr 27
pałac Pod Baranami, scalony w 2 poł. XVII w. z dwóch
gotyckich kamienic, fasada z XVIII w. Kościół Mariacki
ceglano - kamienny, gotycki, bazylikowy z dwoma wieżami (pierwotnie późnoromański
ok. 1222, przebudowany 1288-1320r. i 1392-97r., M. Werner, wieża pn, nadbudowana
w 1408r. z hełmem 1478r., M. Hering, wieża pd. z hełmem gotycko - renesansowym
po 1548r.). Z wieży pn. grany jest co godzinę hejnał. Ołtarz główny - poliptyk późnogotycki (1477-89r., Wit Stwosz). W prezbiterium
gotyckie witraże i polichromia J. Matejki. Ołtarze późnobarokowe (1723-61r.,
K. Bażanka i F. Placidi). Kilkaset nagrobków i epitafiów XV-XIX w.
Opodal przy pl. Mariackim kościół Św. Barbary
gotycki (1394-1402r.) z barokowym wnętrzem (ok. 1687 i 1742r.).
Ul. Floriańska. Pod nr 14 hotel "Pod Różą" (XVI
w., przebud. XVIII w.) z klasycystyczną fasadą. Pod nr 41 dom Jana Matejki
(przebud. XVI i XIX w.) obecnie muzeum biograficzne malarza, galeria jego
obrazów, pamiątki. Pod nr 45 kawiarnia Jana Michalika
z secesyjnymi wnętrzami (1900r., K. Frycz).
Ulicę zamyka Brama Floriańska
gotycka (przed 1307r.) z nadbudową późnogotycką (1498r.) i barokowym hełmem
z 1660r.. Przed nią (od strony Plant) Barbakan
ceglano - kamienny, późnogotycki (1498-99r.) zw. Rondlem.
Opodal przy ul. Pijarskiej 15, w d. pałacu Czartoryskich
Muzeum Narodowe - Zbiory Czartoryskich. Zbiory powstałe z inicjatywy Izabeli Czartoryskiej w końcu XVIII w. w Puławach,
Obejmują: pamiątki historyczne po wybitnych
osobistościach polskich, sztukę starożytną, zbrojownię, galerię malarstwa
m.in. "Dama z łasiczką" Leonarda da Vinci i "Krajobraz
z miłosiernym samarytaninem" Rembrandta.
Z pd.-zach. narożnika Rynku wychodzi ul. Św. Anny.
Pod nr 8/10, Collegium Maius
od 1400r. siedziba Akademii Krakowskiej, obecnie Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kamienno - ceglany, gotycki budynek scalony (poł. XV w.) ze starszych
kamienic, dziedziniec z późnogotyckimi krużgankami (1492-97r.), biblioteka
późnogotycko - renesansowa (1518-40r.), mistrzowie Stefan i Benedykt),
przebud. w XIX w., w I. 1949-64r. rekonstruowany (K. Estreicher). Piękne
późnogotyckie i renesansowe wnętrza.
Z Collegium Maius sąsiaduje wczesnobarokowe (1636-43r.,
J. Laitner) . Collegium Nowodworskiego i Collegium
Kołłątajowskie, klasycystyczne (1790, F. Radwański).
Po przeciwnej stronie ulicy akademicki kościół
Św. Anny,
barokowy (1689-1703r., Tylman z Gameren) z dwuwieżową fasadą.
Ul. Grodzka wychodząca z pd.-wsch. narożnika Rynku
doprowadza do pl. Wiosny Ludów i pl. Dominikańskiego. Na prawo kościół
i klasztor Franciszkanów
fundacji Henryka Pobożnego (1237), wczesnogotycki (przed 1269r.) rozbud.
w 1401-36r. i częściowo przebud. w 1655-75r.. We wnętrzu polichromia i
witraże S. Wyspiańskiego. Na lewo kościół Św. Trójcy
i klasztor Dominikanów ceglano-kamienny, wczesnogotycki
(2 poł. XIII w.), przebudowany na bazylikę gotycką (2 poł. XIV w.) z kaplicami
kopułowymi późnorenesansowymi i barokowymi: Wystrój wnętrza barokowy.
Przy ul. Grodzkiej 54, kościół Św. Andrzeja
fundacji palatyna Sieciecha, kamienny, romański (po 1086r.). Wnętrze barokowe ze stiukami (1701r., B. Fontana).
Wawel
- wzgórze wapienne nad Wisłą (238 m i 25 m nad poziomem Wisły) z zespołem
budowli zamku królewskiego i katedry metropolitalnej. Pomnik historii i kultury Polski.
Wejście pn. podjazdem od strony ul. Kanoniczej przez
Bramę Herbową (1921r.), Po lewej pomnik Tadeusza Kościuszki(1901r.,
L. Marconi) zniszczony przez hitlerowców, rekonstruowany 1960r. Przez
Bramę Wazów (po 1595r.) wejście na dziedziniec przed katedrą. Katedra
kamienna, gotycka, dwuwieżowa bazylika z transeptem, obejściem i wieńcem kaplic.
Wystrój wnętrza zawiera wiele cennych dzieł sztuki z okresu od gotyku do późnego baroku.
Z kaplicy Czartoryskich, pierwszej od wejścia w lewej nawie zejście do grobów królewskich. W Wieży Zygmuntowskiej największy
w Polsce dzwon Zygmunt (1520r., H. Beham). Smocza Jama
- jaskinia związana z legendą o smoku i księciu Kraku, przy wejściu rzeźba Smoka.
Stradom,
dawna osada rzemieślnicza w pobliżu Wawelu, dojście ul. Grodzką przez
pl. Bernardyński. Przy ul. Bernardyńskiej, u podnóża Wawelu kościół i
klasztor Bernardynów.
Kościół barokowy z kopułą i 2-wieżową fasadą (1670-80r., K. Mieroszewski).
Wystrój wnętrza rokokowy, obrazy z końca XVII w., m.in. "Taniec śmierci".
Opodal przy ul. Stradomskiej kościół i klasztor Misjonarzy
późnobarokowy (1719-28r., K. Bażanka). Wystrój wnętrza późnobarokowy (połowa
XVIII w.).
Kazimierz,
miasto założone przez Kazimierza Wielkiego, od końca XV w. osiedlano w
nim Żydów krakowskich. Na rogu ul. Augustiańskiej i Skałecznej kościół
Św. Katarzyny
i klasztor Augustianów fundacji Kazimierza Wielkiego,
kamienno - ceglany, gotyckie prezbiterium (1345-78r.) ze sklepieniami
późnogotyckimi (1505, mistrz Hanusz), korpus bazylikowy ze sklepieniami
drewnianymi (1854r.). Gotyckie portale.
Ul. Skałeczną dojście do kościoła Św. Stanisława
na Skałce.
Wg legendy zginął tu z wyroku Bolesława Śmiałego biskup Stanisław, Szczepanowski.
Kościół późnobarokowy (1734-38r., J. Muntzer; 1743r., A. Solari), schody
(1749r.). Wystrój wnętrza późnobarokowy i rokokowy. W krypcie groby zasłużonych,
m.in. Długosza, Wyspiańskiego, Szymanowskiego, Solskiego.
Na pl. Wolnica Ratusz renesansowy
(1578r.) z pozostałościami gotyckimi, przebud. w XIX w., obecnie Muzeum Etnograficzne.
Przy ul. Szerokiej 24, Stara Synagoga ceglano
- kamienna, późnogotycka (początek XVI w.) z kamieniarką renesansową (1557-70r.,
M. Gucci), zrekonstruowana w 1956-59r.. Obecnie Muzeum Historyczne m.
Krakowa - Dzieje i kultura Żydów. Pod nr 40 Synagoga Remuh
(1553-57r.) kilkakrotnie przebudowywana, pełni nadal funkcje kultowe.
W pobliżu Kirkut Remuh (cmentarz) założony 1553r. z nagrobkami
renesansowymi i barokowymi (XVI-XVII w.).
